Einkaframtakið og biðlistar


Í upphafi verða settar fram tvær fullyrðingar:

  • Íslendingar hafa gert með sér sáttmála um að tryggja sameiginlega öllum bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu.
  • Íslendingar ætlast til að kjörnir fulltrúar á Alþingi sjái til þess að takmörkuðum sameiginlegum fjármunum sé vel varið – að þeir nýtist sem best í sameiginleg verkefni, ekki síst á sviði heilbrigðisþjónustu.

Auðvitað kann að vera að einhverjir séu ósammála þessum fullyrðingum en ég efast um að þeir séu margir. Ég þekki engan sem ekki vill öflugt sameiginlegt heilbrigðiskerfi og ég á erfitt með að trúa að til sé Íslendingur sem kærir sig kollóttan þótt fjármunum ríkissjóðs sé sóað.

Lítil skynsemi

Vegna þessa hef ég aldrei skilið af hverju það er gert tortryggilegt að kostir einkarekstrar í heilbrigðisþjónustu séu nýttir þar sem það er hagkvæmt og skynsamlegt til að tryggja góða þjónustu við landsmenn. Einkaaðilar veita þegar mikla og mikilvæga þjónustu á þessu sviði allt frá hjúkrunarheimilum til heilsugæslu, frá tannlækningum til endurhæfingar, augnaðgerðum til bæklunarlækninga. Þjónustan er veitt samkvæmt sérstökum samningum eða gjaldskrám sem gefnar eru út og staðfestar af heilbrigðisráðuneytinu. Þeir sem njóta þjónustunnar sitja við sama borð – óháð efnahag.

Ef takmarkaðir fjármunir ríkissjóðs nýtast betur og þjónustan við landsmenn verður öflugri, er lítil skynsemi í því að berjast gegn einkarekstri. En andstaðan við einkaframtakið á sér djúpar rætur. Svo djúpar að sumir virðast vera tilbúnir að ganga gegn fullyrðingunum tveimur sem settar voru fram hér í upphafi; að tryggja bestu heilbrigðisþjónustuna og sjá til þess að fjármunum sé vel varið.

Engu skiptir þótt allir séu betur settir en áður: Landsmenn fá betri þjónustu, heilbrigðisstarfsfólk öðlast fjölbreyttari tækifæri til vinnu (jafnvel sem eigin herrar) og ríkissjóður fær meira fyrir peningana.

Fábreytni í rekstrarformi dregur ekki aðeins úr þjónustu við landsmenn heldur leiðir til þess að samkeppnishæfni íslensks heilbrigðiskerfis verður lakari – ekki síst í að laða til landsins að nýju hæfileikaríkt starfsfólk, sem hefur sótt aukna menntun og þekkingu til annarra landa.

Fremur biðlistar en einkaframtakið

Andstæðingar einkarekstrar eru fremur tilbúnir til að lengja biðlista en sætta sig við að nýta kosti einkaframtaksins. Í nafni jöfnuðar segja þeir, en afleiðingin er fremur aukið misrétti. Hinir efnameiri kaupa einfaldlega þjónustu í öðrum löndum. Aðrir þurfa að sætta sig við að bíða mánuðum og misserum saman eftir nauðsynlegri þjónustu.

Þegar einkarekstur er fordæmdur og barist fyrir því að hið opinbera annist rekstur allra heilbrigðisstofnana, er ekki verið að þjóna almannahagsmunum eins og látið er í veðri vaka. Þvert á móti. Það er verið að takmarka þjónustu við landsmenn, draga úr atvinnumöguleikum heilbrigðisstarfsfólks og auka kostnað samfélagsins alls. En sannfærðir andstæðingar einkarekstrar (og því miður ekki aðeins sósíalistar) telja rétt að heilbrigðisþjónustan skuli vera á einni hendi, jafnvel þótt það leiði til hærri kostnaðar og verri þjónustu.

Með öllum ráðum

Í síðustu viku bárust var greint frá því að Klíníkin við Ármúla hefði fengið leyfi landlæknis til að reka fimm daga legudeild. Kannski áttu hörð viðbrögð andstæðinga einkarekstrar ekki að koma á óvart. Krafist var fundar í velferðarnefnd Alþingis og einnig í fjárlaganefnd. Blaðagreinar skrifaðar, bloggfærslur samdar og samfélagsmiðlar virkjaðir. „Kerfið“ fór strax í harða vörn fyrir sjálft sig. Með öllum ráðum á að koma í veg fyrir einkareksturinn. Engu skiptir þótt þjónusta við þá sem þurfa aukist og biðlistar eftir aðgerðum styttist. Það virðist aukaatriði þótt tryggt sé að allir standi jafnfætis óháð efnahag, um leið og þeir hafi forgang sem mest þurfa á þjónustunni að halda.

Hjálmar Þorsteinsson, bæklunarskurðlæknir og framkvæmdastjóri Klíníkurinnar, sagði í samtali við Morgunblaðið:

„Það er okkar bjargfasta trú sem vinnum hérna, að við eigum að hafa ríkisfjármagnað heilbrigðiskerfi þar sem tryggt er að greiðsluþátttaka sjúklinga sé sem minnst. Hins vegar er fjárhagslega skynsamlegt fyrir hið opinbera að hér á landi sé blandað rekstrarform með samstarfi opinberra og einkaaðila sem geti hámarkað kosti beggja kerfa og lágmarkað gallana en þannig er það á öllum hinum löndunum á Norðurlöndum.“

Verkefni stjórnmálamanna

Hjálmar lítur á Klíníkina sem samstarfsaðila hins opinbera „til þess að halda biðlistum í lágmarki, hvort sem það eru bæklunaraðgerðir, kvensjúkdómaaðgerðir eða brjóstaminnkanir“ svo dæmi séu nefnd þar sem biðin eftir aðgerðum er löng, með tilheyrandi óþægindum, þjáningum og þjóðhagslegri sóun.

Í skrifum hér í Morgunblaðið hef ég haldið því fram að nauðsynlegt sé að taka upp ný vinnubrögð við fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar; að ríkissjóður greiði fyrir unnin skilgreind verk og þjónustu. Innan Landspítalans hefur verið unnið að þessu með innleiðingu DRG-kerfis líkt og tíðkast víða á Norðurlöndum. Til einföldunar hef ég einfaldlega sagt að fé fylgi sjúklingi.

Aðstaðan í Klíníkinni er tilbúin, leyfi landlæknis liggur fyrir en eftir er að semja við Sjúkratryggingar Íslands með staðfestingu heilbrigðisráðherra. Varla mun ráðherra standa gegn hagstæðum samningum. Hann getur tekið undir með Hjálmari Þorsteinssyni sem sagði í áðurnefndu viðtali:

„Aðalmálið er að sjúklingarnir fái sem besta og skjótasta þjónustu óháð því á hvaða sjúkrahúsi aðgerðirnar eru framkvæmdar og við á Klíníkinni viljum leggja okkar af mörkum til að útrýma þeim óásættanlegu biðlistum sem eru hér á landi.“

Verkefni stjórnmálamanna er ekki að leggja steina í götur einkaframtaksins, heldur að auka valmöguleika almennings, stuðla að hagkvæmri nýtingu fjármuna og standa vörð um sáttmálann um að tryggja öllum örugga og góða heilbrigðisþjónustu óháð efnahag.

Share