Skorið niður með auknum útgjöldum


Á stundum eru höfð endaskipti á hlutunum. Svart verður hvítt, upp fer niður og aukning verður að niðurskurði. Þetta á ekki síst við þegar kemur að ríkisfjármálum.

Nær alveg er sama hvert er litið. Útgjöld ríkissjóðs hafa stóraukist á undanförnum árum, ekki síst til heilbrigðismála og almannatrygginga. Á þessu ári aukast útgjöldin enn meira en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Í frumvarpi til fjáraukalaga 2016, sem bíður afgreiðslu Alþingis, verða fjárheimildir ríkissjóðs auknar um 127,4 milljarða, eða 18% af heildarútgjöldum. Þar munar mestu um 118 milljarða króna framlag vegna A-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og yfirtöku lífeyrisskuldbindinga, en með því verður stigið stórt skref í að jafna lífeyrisréttindi landsmanna. Þá verða útgjöld vegna almanna- og sjúkratrygginga aukin um 4,2 milljarða. En það er einnig gleðilegt að útgjöld vegna atvinnuleysisbóta lækka og einnig barna- og vaxtabætur, sem endurspeglar auknar tekjur og betri eigna- og skuldastöðu heimilanna. Og kannski er gleðilegast að vaxtagjöld verða 2,9 milljörðum lægri en fjárlög gerðu ráð fyrir. En þrátt fyrir þessa lækkun eru vaxtagjöld enn þriðji stærsti útgjaldaliður ríkissjóðs.

Það er eftirtektarvert að sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hækka tekjur ríkissjóðs á þessu ári úr 29,7% eins og reiknað var með í 31,6% og eru þá stöðugleikaframlög undanskilin. Skatttekjur verða 29,2 milljörðum hærri en í fjárlögum ársins og þar af mun tekjuskattur einstaklinga skila 15 milljörðum meira í ríkiskassann, fyrst og fremst vegna hærri launa og fjölgunar starfa.

Útgjaldaaukningin heldur áfram á komandi ári miðað við fyrirliggjandi frumvarp til fjárlaga sem þingmenn keppast við að afgreiða áður en jólahátíðin gengur í garð. Útgjöld ríkissjóðs án óreglulegra liða hækka um 58,9 milljarða á komandi ári miðað við fjárlög þessa árs. Að teknu tilliti til launa-, gengis- og verðlagsbreytinga nemur raunhækkunin hins vegar 36,5 milljörðum, eða 5,9%. Slík aukning útgjalda á sér fáar ef nokkrar hliðstæður. Raunaukningin verður enn meiri, þar sem Alþingi mun auka útgjöldin enn frekar.

Vert er að benda á nokkur dæmi.

Aukinn húsnæðisstuðningur

Í frumvarpi til fjárlaga er lagt til að húsnæðisbætur hækki gríðarlega – margfaldist. Verða þær tæpir 6,6 milljarðar, eða 5,4 milljörðum hærri en samkvæmt fjárlögum þessa árs. Þá eiga vaxtabætur eftir að bætast við og 1,5 milljarðar sem fara í leiguíbúðir. Í heild verður því húsnæðisstuðningur nær 14,2 milljarðar króna á komandi ári að óbreyttu frumvarpi.

Þar með er sagan ekki öll sögð því tæpir 30 milljarðar eru eyrnamerktir fjölskyldumálum og þar vega barnabætur og fæðingarorlof þyngst.

122 milljarðar króna

Til málefna aldraðra, þar með talinn ellilífeyrir og félagsleg aðstoð, renna liðlega 67,3 milljarðar, sem er 17,4 milljarða hækkun, eða nær 35% aukning. Í örorkubætur, félagslega aðstoð og fleira fara um 54,4 milljarðar, eða 4,8 milljörðum meira en á fjárlögum yfirstandandi árs.

Í heild mun ríkissjóður leggja um 121,7 milljarða króna í málefni eldri borgara og öryrkja á komandi ári. Framlag ríkisins hefur því hækkað hressilega – ekki aðeins til samræmis við almenna launaþróun heldur ekki síst vegna bættra réttinda..

Enn er gefið í

Útgjöld til heilbrigðismála hækka um 12,6 milljarða á komandi ári og verða yfir 183 milljarðar króna. Þá eru ótalin útgjöld vegna lýðheilsu, forvarna, eftirlits og stjórnsýslu.

Rekstur Landspítalans nemur samkvæmt frumvarpinu tæpum 59,3 milljörðum og við bætast fjármunir í nýbyggingar. Útgjöld Landspítalans verða samkvæmt frumvarpinu 4,5 milljörðum hærri en á síðasta ári, sem er nokkru hærri fjárhæð er fór til reksturs Hrafnistu í Reykjavík og Hafnarfirði! Aukningin verður raunar enn meiri því fjárlaganefnd mun leggja til að fjárveitingar til spítalans hækki enn frekar. Þá er framlag til óskipts sjúkrahúskostnaðar aukið verulega, en stærsti hluti þess rennur á endanum í gegnum reikninga Landspítalans.

Þessu til viðbótar verður liðlega 2,6 milljarða króna uppsöfnuðum halla létt af Landspítalanum við afgreiðslu lokafjárlaga 2015. Þannig hefur Landspítalinn verið settur í forgang á síðustu árum.

Um það verður ekki deilt að á komandi árum stöndum við Íslendingar frammi fyrir því að auka verulega framlög til heilbrigðismála. Við erum að eldast sem þjóð en auk þess eigum við eftir að vinna upp of litla innviðafjárfestingu á síðustu árum. Þar skiptir mestu nýr Landspítali.

Árið 2015 voru opinber útgjöld til heilbrigðismála 7,2% af vergri landsframleiðslu en meðaltal OECD-ríkjanna var 6,6%. Væri aldurssamsetning Íslendinga sú sama og í hinum Norðurlandaríkjunum væru útgjöld hins opinbera einna hæst hér á landi, eða um 9% af landsframleiðslu, eins og kom fram í kynningu fjármálaráðherra á fjárlagafrumvarpi 2017.

Þegar fréttir eru fluttar af stöðu heilbrigðismála eru staðreyndir af þessu tagi ekki dregnar fram. Þvert á móti er dregin upp allt önnur mynd. Ef tekið er mið af opinberri umræðu má ætla að blóðugur niðurskurður sé fram undan á öllum helstu sviðum. Ofangreind dæmi bera með sér að fátt sé fjær sannleikanum.

Neyðarástand og staðreyndir

Í umræðum á þingi er tekið vel undir ákall um aukin útgjöld í alla málaflokka, allt frá heilbrigðismálum til menntamála, frá samgöngumálum til löggæslu, frá almannatryggingum til loftslagsmála. Allir þurfa (og/eða vilja) meira – sumir miklu meira. Fjölmiðlar enduróma ákallið og í hverjum fréttatímanum á fætur öðrum eru fluttar fréttir um neyðarástand. Líkt og endranær á skattgreiðandinn fáa vini. Hann er ekki í viðtölum við sjónvarpsstöðvarnar kvöld eftir kvöld. Aðeins þeir sem kalla eftir auknum útgjöldum ná eyrum og fanga athygli fjölmiðlunga.

Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, er einn fárra sem þora að benda á staðreyndir; fjárlagafrumvarp 2017 „er sennilega mesta útgjaldaaukningarfrumvarp síðan kannski 2007, kannski næstmesta í sögunni“. Í umræðum um störf þingsins í síðustu viku sagði Brynjar meðal annars:

„Svo þegar maður horfir á fjáraukann, viðbæturnar sem þar koma, lokafjárlög þar sem verið er að stroka út skuldir flestra ef ekki allra stofnana, halann sem menn hafa dregið á eftir sér, það er gífurleg aukning. En hér tala allir um að ekkert hafi gerst og meira að segja síðustu ár þar sem mikil aukning hefur verið í velferðarmál, heilbrigðismál og almannatryggingamál, söguleg aukning milli ára. Og allir tala um að ekkert hafi verið gert. Bara ekkert. Hér hafi verið eintómur niðurskurður. Í hvaða veruleika erum við eiginlega komin? Mér er þetta algjörlega óskiljanlegt. Og menn tala svona enn þá.“

Share