Pólitískar áskoranir í góðæri


Fyrirfram mátti reikna með því að línurnar fyrir alþingiskosningar, sem hafa verið boðaðar í haust, færu að skýrast eftir stofnfund, aðalfund og landsfund þriggja stjórnmálaflokka. Svo er ekki nema að litlu leyti – og þó.

Samfylkingin hélt landsfund í byrjun mánaðarins í skugga upplausnar, innanmeina og minna fylgis en nokkru sinni. Oddný Harðardóttir var kjörin formaður þrátt fyrir að minnihluti þeirra flokksmanna sem tók þátt í kosningum, teldi hana besta kostinn af þeim sem í boði voru.

Eina málið út af borðinu

Um leið og skipt var um formann ákvað landsfundurinn að henda málinu eina – aðild Íslands að Evrópusambandinu – út af borðinu. Í ályktun fundarins er ekki minnst einu orði á Evrópusambandið – ekki einu orði. Nýr formaður forðaðist, líkt og heitan eldinn, að ræða Evrópusambandið í stefnuræðu sinni. En þótt Evrópusambandið sé orðið feimnismál eru samfylkingar byrjaðir kinnroðalausir að gefa út kosningavíxla. Öllum er lofað einhverju; börnum, námsmönnum, eldri borgurum, öryrkjum, launafólki, náttúruverndarsinnum og listamönnum.

»Við í Samfylkingunni erum talsmenn alvöru lýðræðis,« sagði nýkjörinn formaður í stefnuræðunni. Einhverjir gætu haldið því fram að yfirlýsingin sé merki um pólitíska kokhreysti í ljósi sögunnar. Formaðurinn kom, ásamt félögum sínum, í veg fyrir að »alvöru lýðræði« næði fram að ganga sumarið 2009, þegar tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarumsókn að Evrópusambandinu var felld. Reynt var að endurtaka leikinn í Icesave-deilunni. Þá vildu samfylkingar ekki »alvöru lýðræði«.

Nýjar umbúðir Evrópusinna

Evrópusinnarnir í Viðreisn eru ekki búnir að sópa ESB-aðild undir teppið með öllu. En á stofnfundi flokksins í liðnum mánuði pökkuðu þeir stefnunni inn í huggulegri umbúðir. Nú vilja þeir sem harðast hafa barist með Samfylkingunni fyrir því að »ganga inn í brennandi hús« Evrópusambandsins að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda eigi aðildarviðræðum áfram! Enginn þeirra tók undir kröfuna um að spyrja þjóðina 2009 um hvort óska ætti eftir aðild eða ekki. Og áfram er haldið og reynt að villa um fyrir landsmönnum með því að gefa í skyn að í boði sé sérstakur aðildarsamningur – sérsniðinn fyrir Ísland.

Fyrir borgarasinnað fólk er stefna Viðreisnar í mörgu öðru geðsleg – hugguleg væri ef til vill nær að segja. Engu er líkara en að hugmyndafræðingar flokksins hafi ákveðið að safna saman og setja niður á blað flest það sem gæti hljómað vel í eyrum kjósenda sem aðhyllast borgaralegt samfélag. Þess vegna er búið að pakka Evrópusambandinu inn í umbúðir og auðvitað eru margir þeirra sem valist hafa til forystu fyrir hinum nýja flokki búnir að gleyma þegar þeir gerðust liðsmenn »norrænu velferðarstjórnarinnar« og börðust fyrir samþykkt Icesave-samninganna allt frá fyrsta degi.

Tökin hert

Píratar héldu aðalfund um liðna helgi. Þar virðist lítið annað hafa gerst en að kosið var nýtt framkvæmdaráð og boðað til framhaldsaðalfundar. Kjósendur eru litlu nær fyrir hvað flokkurinn, sem nú mælist stærri en aðrir flokkar í skoðanakönnunum, stendur.

Eitt er að minnsta kosti ljóst:

Flokkseigendafélagið undir stjórn Birgittu Jónsdóttur, er að herða tökin og Helgi Hrafn Gunnarsson á í vök að verjast. Sannfærðir vinstrisinnar og sósíalistar eru byrjaðir að hreinsa til og hrekja í burtu þá sem töldu að innan Pírata væri rúm fyrir hugsjónir frelsis.

Það er á margan hátt skiljanlegt að Samfylkingin sé búin að setja málið eina niður í skúffu, að Viðreisn reyni að pakka Evrópudraumnum í huggulegri og seljanlegri umbúðir og að Píratar hafi lítinn áhuga á að leggja fram heildstæða stefnu í helstu málum. Fyrir þjóð sem nýtur meiri hagsældar en þekkist í flestum vestrænum löndum er ekki eftirsóknarvert að ganga til liðs við ríkjasamband sem jafnvel hörðustu Evrópusinnar líkja við brennandi hús. Og hvers vegna ættu Píratar að setja fram skýra stefnu, þegar annað hefur gefist jafn vel og raun ber vitni?

Kaupmáttur aldrei hærri

Íslendingar hafa notið þess á síðustu árum að standa utan við Evrópusambandið og að komið var í veg fyrir að skuldir einkabanka væru þjóðnýttar, eins og ítrekað var reynt. Neyðarlögin, sem undirbúin voru í Seðlabankanum haustið 2008, tryggðu að Ísland hélt fjárhagslegu sjálfstæði ólíkt Grikkjum sem nú eru ofurseldir erlendum kröfuhöfum. Þó var skipulega reynt að fara á svig við neyðarlögin í tíð ríkisstjórnar norrænnar velferðar.

Á síðasta ári voru regluleg laun hér á landi 7,2% hærri en 2014. Kaupmáttur jókst um 5,5% á milli ára. Samkvæmt mati hagfræðideildar Landsbankans má búast við að kaupmáttur aukist um 8,1% á þessu ári. »Kaupmáttur launa er nú hærri en hann hefur verið nokkurn tíma áður,« sagði í Hagsjá hagfræðideildarinnar 8. júní. Þrátt fyrir aukinn kaupmátt hefur verðbólga haldist lág.

Á aðeins sex árum hafa skuldir heimilanna lækkað um sem nemur 41% af landsframleiðslu, annars vegar vegna hagvaxtar og hins vegar lækkunar nafnvirðis skulda. Sem hlutfall af landsframleiðslu eru skuldir heimilanna svipaðar og 1999, samkvæmt Hagsjánni. Hækkun eignaverðs og lægri skuldir hafa leitt til þess að auður heimilanna hefur aukist verulega. Á síðustu tveimur árum auðurinn aukist um meira en 10% á ári.

Allar hagspár benda til þess að framtíðin sé björt hér á landi. Hagvöxtur verður góður og kaupmáttur getur haldið áfram að vaxta. Lífskjör geta því haldið áfram að batna. Möguleikar til að bæta hag þeirra sem lakast standa verða betri. Allt er þó undir því komið að rétt sé haldið á spilunum, sem flest hver eru góð.

Erfið staða stjórnarflokkanna

Staða Íslands er í flestu öfundsverð og við slíkar aðstæður ætti staða ríkisstjórnarflokkanna að vera sterk. Þeir ættu í aðdraganda kosninga að vera líkt og óvinnandi vígi. Skoðanakannanir benda til annars.

Framsóknarflokkurinn hefur misst meira en helming kjósenda sinna og samkvæmt nýjustu könnun Félagsvísindastofnunar HÍ fyrir Morgunblaðið er fylgi Sjálfstæðisflokksins á niðurleið. Á einum mánuði hefur Sjálfstæðisflokkurinn misst 5,5%-stig og er með aðeins 22,7%, sem er minna en í kosningunum 2009 sem eru þær verstu í sögu flokksins.

Ríkisstjórnarflokkarnir, hvor með sínum hætti, standa því frammi fyrir miklum áskorunum. Uppgangur í efnahagslífinu og betri lífskjör eru ekki vatn á myllu þeirra. Þegar 3-4 mánuðir eru til kosninga standa þeir báðir verr að vígi en í upphafi kjörtímabilsins og einnig ef miðað er við kosningarnar 2009. Skýringarnar eru margar og efniviður í sérstaka blaðagrein.

Mikið vatn rennur til sjávar áður en kjördagur rennur upp. Flokkarnir eiga eftir að skipa framboðslista, móta helstu stefnumál og eiga samtal við kjósendur. Staðan getur því breyst og það þrátt fyrir að flestir fjölmiðlar landsins – ríkisreknir sem aðrir – leggist á sveif með gömlum og nýjum Evrópusinnuðum Icesave-flokkum og sjóræningjum undir hentifána.

Share