Úr vörn í sókn

Það er rétt hjá Bjarna Benediktssyni fjármálaráðherra að varnaraðgerðir ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum vegna heimsfaraldur Covid-19, hafa skilað verulegum árangri, samhliða skynsamlegri og markvissri stefnu Seðlabankans í peningamálum. Staðan er því mun betri en flestir þorðu að vona fyrir nokkrum mánuðum og það er bjartara fram undan bæði til skemmri og lengri tíma. En verkefninu er langt í frá lokið – áskorunum, ekki síst í atvinnumálum, verður að mæta. Kjósendur ráða mestu um það eftir sex mánuði hvernig þeim verður mætt.

Það er nær alveg sama á hvaða þætti horft er á. Taflið er að snúast við. Við erum ekki lengur í vörn heldur í sókn. Þar skiptir tvennt miklu. Í fyrsta lagi sjálfvirkir sveiflujafnarar ríkisfjármála og hins vegar beinar stuðningsaðgerðir gagnvart heimilum og fyrirtækjum. Á tveimur árum er um að ræða 400 milljarða viðspyrnu í ríkisfjármálum gegn efnahagslegum áhrifum Covid-19. Í stað þess að taka upp niðurskurðarhníf og beita honum gegn velferðarkerfinu, líkt og vinstri stjórn gerði eftir hrun, var heilbrigðis-, félags- og menntakerfið varið og fremur gefið í. Í stað skattahækkana tók ríkisstjórnin ákvörðun um að skrúfa frá súrefninu til launafólks og fyrirtækja; þrátt fyrir tekjusamdrátt voru skattar lækkaðir, m.a. tekjuskattur einstaklinga og tryggingagjald. Innleiddir skattalegir hvatar til nýsköpunar og þar með ýtt undir nýja sókn í atvinnumálum. Um leið var gripið til beinna aðgerða, sem ég hef áður gert að umtalsefni hér á þessum stað.

Staðan betri

Síðasta ár var erfitt en þó var samdrátturinn ekki eins mikill og spáð var. Hallinn á rekstri ríkissjóðs var 70 milljörðum minni en áætlanir gerðu ráð fyrir. Í nýrri þjóðhagsspá Hagstofunnar er reiknað með að hagvöxtur á þessu ári verði 2,6%, eftir 6,6% samdrátt á liðnu ári. Kraftur efnahagslífsins verður enn meiri á næsta ári eða 4,8% og 3,8% árið 2023. Viðsnúningurinn er því hafinn en við verðum að gera betur. Þrátt fyrir að sterkan vöxt er útlit fyrir að landsframleiðsla verði um 130 milljörðum lægri árið 2024 en þjóðhagsspár gerðu ráð fyrir áður en heimsfaraldurinn reið yfir.

Hagstofan bendir á að raunlaun hafi hækkað um 3,4% að meðaltali á síðasta ári, að mestu vegna kjarasamningsbundinna hækkana þar sem ákveðið var að kjarasamningar skyldu standa. Þá hafði stytting vinnuviku á almennum markaði einnig áhrif til hækkunar en styttri vinnutími tók einnig gildi hjá flestum opinberum starfsmönnum í byrjun þessa árs. Gert ráð fyrir að raunlaun hækki um 3,8% á þessu ári.

Sem sagt: Þrátt fyrir þau efnahagslegu áföll sem gengið hafa yfir og samdrátt í landsframleiðslu hefur kaupmáttur launa hækkað og heldur áfram að hækka. Kaupmáttur launa hefur aldrei verið meiri. Hér skiptir ekki síst máli lækkun tekjuskatts sem kom að fullu til framkvæmda í byrjun þessa árs. Ráðstöfunartekjur fólks verða 23 milljörðum hærri á ári vegna skattalækkana síðustu ára. Aukning ráðstöfunartekna er mest hjá lægri tekjuhópum eða um 120 þúsund krónur.

Áskoranir

Í endurskoðaðri fjármálaáætlun sem kynnt var á mánudag er reiknað með að afkoma ríkissjóðs fari smám saman batnandi og jákvæður frumjöfnuði náist 2025. Afkoma ríkissjóðs árin 2020-2025 verður 135 milljörðum betri en gengið var út frá síðasta haust.

Það verður því „auðveldara“ að ná markmiði um að stöðva skuldasöfnun ríkisins vegna heimsfaraldursins fyrir lok ársins 2025. Ekki þarf að hafa mörg orð um hversu mikilvægt það er að ríkið safni ekki skuldum, – skuldum til að standa undir almennum útgjöldum. Slíkar skuldir eru lítið annað en fyrirframgreiðsla lífskjara á reikning þeirra sem á eftir koma.

Jafnvægi í ríkisfjármálum er alltaf áskorun en um leið ein frumskylda stjórnmálamanna þegar til lengri tíma er litið. Í aðdraganda kosninga er ekki ólíklegt að ungt fólk krefji frambjóðendur og stjórnmálaflokka um skýr svör í þeim efnum.

Önnur áskorun sem við verðum að takast á við er atvinnuleysið. Ég hef haldið því fram að íslenskt samfélagi geti aldrei sætt sig við umfangsmikið atvinnuleysi, ekki aðeins vegna beins kostnaðar heldur ekki síður vegna þess að atvinnuleysi er sem eitur sem seytlar um þjóðarlíkamann. Atvinnuleysi er vitnisburður um vannýtta framleiðslugetu, minni verðmætasköpun og meiri sóun. Allir tapa en mest þeir sem eru án atvinnu í lengri eða skemmri tíma.

Vonir eru til þess að þeim fækki verulega sem eru án vinnu á komandi mánuðum, ekki síst þegar ferðaþjónustan fær aftur byr undir báða vængi. En atvinnulífið verður ekki fjölbreyttara án fjárfestinga og ný störf verða ekki til með minnka súrefnið, með reglugerðarvæðingu og skattheimtu.

Skattheimtustefna eða aukið súrefni

Þeir stjórnmálamenn sem hafa litla framtíðarsýn eða vilja ekki leggja spilin á borðin, gera ítrekaðar tilraunir til að festa umræðuna um opinber fjármál í formreglum. Innihaldið verður aukaatriði. Forðast er eins og heitan eldinn að marka skýra stefnu í skattamálum, – það er helst að það glitti í pólitíska stefnumörkun þegar kemur að útgjöldum, sem alltaf skulu vera hærri en lagt er til. Slíkir stjórnmálamenn eru ekki líklegir til að ryðja brautina til bættra lífskjara.

Samfylkingin sem boðar eitthvað sem kallast „framsækna atvinnustefnu“ er föst í gömlum skotgröfum vinstri manna. Flækja á skattkerfið enn frekar með fleiri skattþrepum (og örugglega hærri en ekki eru mörg ár síðan þáverandi þingmaður flokksins boðaði allt að 70% tekjuskatt) með viðeigandi jaðarsköttum. Innleiða á eignarskatta að nýju, þrátt fyrir að fyrrverandi fjármálaráðherra flokksins hafi talað um að slíkur skattur hefði verið tímabundinn. Og síðast en ekki síst á að hækka fjármagnstekjuskatt enn meira er orðið er.

Með slíka skattastefnu að vopni ætlar Samfylkingin að blása til atvinnusóknar og leggur sérstaka áherslu á „vöxt háframleiðnigreina sem byggjast á hugviti og sköpunargáfu, tækni og verkkunnáttu“. Í hugarheimi samfylkinga er ekkert samhengi á milli skatta, vinnu og fjárfestinga. Þess vegna er Samfylkingin lítið annað en gamaldags skattheimtuflokkur, þar sem ríkisrekstrarhyggjan hefur yfirhöndina með tilheyrandi millifærslum til heimila og fyrirtækja.

Hærri skattar, ekki síst á fjármagn og eignir, búa ekki til ný störf heldur koma fremur í veg fyrir fjárfestingu og þar með framsókn í atvinnumálum. Flóknara skattkerfi einstaklinga með fleiri og hærri skattþrepum eykur ekki kaupmátt. Þeir sem trúa því leggja Samfylkingunni eðlilega lið í komandi kosningum.

Það er alltaf gott að valið sé skýrt þegar komið er að kjörborðinu. Skattheimtustefna og ríkishyggja eða aukið súrefni þar sem kraftur einstaklinganna er virkjaður.

Share