Hvar eru góðu fréttirnar?

Góðar og gleðilegar fréttir eru yfirleitt ekki í forgangi hjá fjölmiðlum. Hið afbrigðilega og neikvæða vekur meiri athygli, ekki aðeins fjölmiðla heldur okkar allra. Slys, náttúruhamfarir, svik, morð og aðrir glæpir eru efniviður í góða fyrirsögn og snarpa og áhrifaríka frétt í sjónvarpi. Frásögn af ungu lífsglöðu fólki sem skarar fram úr í námi og starfi týnist í flóði annarra frétta. Frétt um konu sem ver öllum sínum frítíma og gott betur til að aðstoða þá sem standa höllum fæti kemst ekki í yfirlit yfir helstu fréttir eða á forsíðu dagblaðs. Ef fréttin er á annað borð sögð er hún líkt og til uppfyllingar, ekki síst í gúrkutíð.

Þorbjörn Broddason, prófessor emeritus í félagsfræði við HÍ, svaraði spurningunni um hvað væri frétt á Vísindavefnum árið 2000 og sagði meðal annars:

„Nálægir atburðir verða frekar fréttaefni en fjarlægir; ríkar þjóðir verða frekar fréttaefni en fátækar; einstaklingar verða frekar fréttaefni en málefni; neikvæðir atburðir verða frekar fréttaefni en jákvæðir atburðir.“

Á síðustu vikum hafa varla aðrar fréttir komist að hjá fjölmiðlum – ekki aðeins hér á landi heldur um allan heim – en frásagnir af Covid– 19-faraldrinum. Fréttir um fjölda sýktra og látinna eru stöðugt uppfærðar. Myndin sem dregin er upp er dökk. Víða eru sjúkrahús full, skortur er á súrefnisvélum og gríðarlegt álag er á heilbrigðisstarfsfólki. Í flestum löndum er samkomubann og víða útgöngubann.

Efnahagslegar þrengingar

Slökkt hefur verið á flestum vélum efnahagslífsins eða þær settar í hægagang til að verjast alvarlegri heilbrigðisógn. Líf og heilsa almennings hefur þannig verið sett í forgang en efnahagsleg gæði sett til hliðar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (AGS) reiknar með að samdráttur efnahagslífs heimsins verði um 3% á þessu ári. Flest lönd heims þurfa að glíma við samdrátt – sum verulegan. Kanada, Bandaríkin, Þýskaland, Frakkland, Ítalía, Bretland og Japan horfa fram á 5-10% samdrátt á þessu ári. Hér á Íslandi er ástæða til að óttast að samdrátturinn geti orðið meiri. Í Kína verður hagvöxtur hverfandi í fyrsta skipti í áratugi.

Ein afleiðing efnahagssamdráttar er víðtækt atvinnuleysi líkt og við Íslendingar höfum fengið að kynnast. Aðrar þjóðir glíma við jafnvel enn alvarlegri stöðu.

Hlutabréfamarkaðir hafa verið í frjálsu falli. Lækkun Dow Jones- og FTSE-hlutabréfavísitalna hefur ekki verið meiri á fyrsta ársfjórðungi árs frá 1987. Frá lokum mars hafa hlutabréf hins vegar rétt aðeins úr kútnum, eftir umfangsmiklar aðgerðir þjóða heims í peninga- og ríkisfjármálum. En lækkunin á árinu er enn mikil. Þegar þetta er skrifað hefur Dow Jones (New York) lækkað um nær 25% frá upphafi árs, FTSE (London) um liðlega 18% og Nikkei (Tókýó) um 15%. Tugþúsunda milljarða verðmæti hafa gufað upp.

En það eru undantekningar. Verð hlutabréfa í tæknifyrirtækinu Zoom hefur rokið upp eftir því sem fleiri reiða sig á fjarfundabúnað fyrirtækisins. Hlutabréf fyrirtækisins hafa hækkað um 130% það sem af er árinu. Þeir sem keyptu hlut í Amazon geta einnig unað sáttir við sitt. Bréfin hafa hækkað um 27%. Hluthafar Netflix hafa notið nær 29% hækkunar. Þannig er um verð hlutabréfa í fleiri tækni-, afþreyingar- og netverslunarfyrirtækjum.

Hið sama verður ekki sagt um fyrirtæki í ferðaþjónustu. Flugfélög um allan heim berjast í bökkum og sum hafa þegar siglt í þrot. Hótel standa auð í helstu stórborgum heims, veitingastaðir eru lokaðir eða hálftómir. Yfir 100 lönd heims hafa gripið til víðtækra ferðatakmarkana í baráttunni við kórónuvírusinn. Enginn treystir sér til að segja fyrir um hvenær ástandið verður eðlilegt. Þeir bjartsýnu segja síðar á árinu en þeir svartsýnu að það taki nokkur ár og að þá verði heimurinn gjörbreyttur.

Ríkisstjórnir hafa gripið til umfangsmikilla aðgerða til að aðstoða flugfélög sem berjast í bökkum. Íslensk stjórnvöld standa frammi fyrir mikilli áskorun við að tryggja lífsnauðsynlegar flugsamgöngur við önnur lönd. Fáar þjóðir eru háðari flugi en við Íslendingar.

Flugvélaframleiðendur eiga einnig erfitt. Forstjóri Airbus-flugvélaframleiðendans hefur lýst því yfir að fyrirtækið blæði – fjármunir brenni upp í taprekstri. Hann hefur varað við víðtækum uppsögnum. Keppinauturinn er í svipaðri stöðu, þótt Boeing hafi einnig lengi glímt við alvarlega erfiðleika vegna galla í MAX-vélum.

Eftirspurn eftir olíu hefur hrunið samhliða lömum viðskiptahagkerfisins. Brent-hráolía hefur ekki verið lægri í 18 ár. Í fyrsta skipti í sögunni var verð á olíu í Bandaríkjunum neikvætt – framleiðendur greiddu fyrir að losna við birgðir.

Góðar fréttir

Mitt í holskeflu vondra frétta af hættulegum faraldri og efnahagslegum þrengingum glittir í jákvæðar og hjartnæmar fréttir. Eitthvað segir mér að eftirspurn eftir slíkum fréttum sé að aukast – þorsti okkar eftir hinu uppbyggilega er meiri en áður, kannski vegna þess að hið jákvæða er næstum orðið afbrigðilegt.

Á morgun (30. apríl) fagnar Tom Moore, fyrrverandi kapteinn í breska hernum í síðari heimsstyrjöldinni, aldarafmæli sínu. Tom einsetti sér að safna eitt þúsund pundum til að styrkja breska heilbrigðiskerfið (NHS) með daglegum göngutúrum í garðinum sínum. Með því vildi hann þakka heilbrigðisstarfsfólki fyrir sitt framlag. Með göngugrindina sér til stuðnings og heiðursmerki úr stríðinu í barminum hefur Tom labbað hring um garðinn sinn á hverjum degi. Á innan við sólarhring var hann búinn að ná takmarki sínu og með heillandi framkomu og staðföstum vilja fangaði hann hjörtu bresku þjóðarinnar. Þegar þetta er skrifað hefur Tom safnað um 29 milljónum punda – um 5,2 milljörðum króna – til styrktar heilbrigðiskerfinu. Skilaboð Toms til allra þeirra sem eiga erfitt nú um stundir eru einföld:

„Sólin mun skína á þig aftur þegar skýin hverfa.“

Hér heima hefur starfsfólk heilbrigðiskerfisins unnið þrekvirki. Og í ljós hefur komið (þvert á stöðugar fréttir á síðustu árum um annað) að íslenska heilbrigðiskerfið er eitt það besta í heiminum. Árangur gjörgæslumeðferðar við Covid-19 er ekki aðeins betri en vonir stóðu til heldur með því allra besta sem gerist í heiminum. Frétt um þetta á mbl.is virðist því miður ekki hafa vakið mikla athygli.

Þegar ég var að alast upp var Mogginn, líkt og nú, ómissandi hluti tilverunnar. Baksíðan skipti þar mestu enda lögð undir stærstu innlendu fréttirnar. Forsíðan var með erlendum fréttum. Þess vegna las ég Moggann afturábak. Mörg ár eru síðan erlendar fréttir einokuðu forsíðu blaðsins. Innlendar fréttir eru í forgangi. Baksíðan er lögð undir frásagnir af fólki, skemmtilegu fólki, ungu og gömlu, lífsglöðu fólki. Í gær var viðtal við Sigrúnu Huldu Jónsdóttur, skólastjóra Heilsuleikskólans Urðarhóls í Kópavogi. Þar er verið að undirbúa komu hænsna og rauðorma. „Við ætlum að nýta lífrænan úrgang hjá okkur sem fóður fyrir hænur og orma, en skepnurnar gefa okkur í staðinn áburð og egg. Þannig fræðum við börnin um hringrás og sjálfbærni náttúrunnar,“ sagði Sigrún Hulda í samtali við Moggann. Myndir af lífsglöðum leikskólabörnum sem greinilega nutu veðurblíðunnar lífguðu upp á fréttina og léttu lund lesandans.

Líklega er best að ég taki upp fyrri hætti og lesi Moggann aftur á bak.

Share