Til hvers er barist?

Öllum kjörnum fulltrúum er hollt – jafnvel skylt – að vega og meta eigin störf. Spyrja sjálfan sig spurninga.

Hverju hef ég áorkað? Hef ég komið einhverju til leiðar sem til heilla horfir fyrir samfélagið? Hefur mér tekist að nýta þau tækifæri sem mér eru gefin sem kjörnum fulltrúa til að hrinda stefnumálum í framkvæmd? Með hvaða hætti hef ég staðið undir réttmætum væntingum kjósenda? Hef ég verið sjálfum mér samkvæmur og trúr þeim hugsjónum sem ég hef barist fyrir?

Allar þessar spurningar og raunar margar fleiri hafa leitað á huga þess er þetta skrifar frá því að hlé var gert á þinghaldi 20. júní síðastliðinn.

Magn en ekki gæði

Kjörnir fulltrúar líkt og kjósendur styðjast við mismunandi mælikvarða. Við sem sitjum á Alþingi erum langt í frá sammála um hvaða mælistiku best sé að styðjast við þegar störf okkar eru vegin og metin. Að loknum þingvetri hefur mörgum þótt við hæfi að þingmenn séu sæmilega hreyknir af því hversu afkastamikið þingið hafi verið. Því fleiri frumvörp og þingsályktunartillögur sem samþykktar eru því betra. Efnislegt innihald verður aukaatriði. Hvaða áhrif samþykkt lög hafa á líf einstaklinga og afkomu þeirra, rekstur og efnahag fyrirtækja er ekki mælikvarðinn – magnið skiptir mestu.

Síðasta vetur samþykkti Alþingi 120 lög og 47 þingsályktanir. Lög sem einstaklingum og fyrirtækjum er ætlað að fara eftir og standa undir. Þingsályktanir sem oftar en ekki fela í sér kostnað sem skattgreiðendur axla. Engir – ekki fjölmiðlar eða fræðimenn við æðstu menntastofnanir landsins – gera tilraun til að meta hvaða áhrif ákvarðanir Alþingis hafa á samfélagið – á einstaklinga, heimilin eða fyrirtækin. Aðeins afmarkaðar lagasetningar eru skoðaðar og þá oftast af hagsmunaaðilum sem mest eiga undir. Þess vegna verður áfram stuðst við mælikvarða þar sem magn ræður mestu þegar þingmenn og störf þeirra eru vegin og metin.

Innbyggður hvati til að afgreiða lagafrumvörp og ályktanir er öflugri en margir átta sig á. Sama gildir um ráðherra. Það er hreinlega ætlast til þess að hver og einn ráðherra leggi fjölda frumvarpa fram á hverjum einasta þingvetri, líkt og það sé heilög skylda að breyta lögum þótt ekkert kalli á slíkt.

Með sama hætti þykir það til vitnis um dugnað þegar þingmaður leggur fram fjölda fyrirspurna til ráðherra um allt milli himins og jarðar – jafnvel um það sem viðkomandi getur hæglega fengið upplýsingar um af eigin rammleik enda öllum aðgengilegar. En fjölmiðlar hrífast af dugnaðinum og telja það skyldu sína að greina frá hverri fyrirspurninni á fætur annarri. Þannig fær viðkomandi staðfestingu á eigin dugnaði sem skiptir þó almenning litlu.

Eftirtekjan

Þegar ég lít yfir síðasta þingvetur er ég ekki viss hvernig ég svara ofangreindum spurningum. Ég get auðvitað bent á ýmsar breytingar á stjórnarfrumvörpum sem ég beitti mér fyrir og voru samþykktar. Allar þær breytingar eru til betri vegar – ýmis lög um skatta og gjöld, ný heildarlög um Seðlabanka, kjararáð eða lög í baráttu gegn kennitöluflakki.

En uppskeran er fremur rýr þegar kemur að þeim málum sem ég lagði sérstaka áherslu á og barðist fyrir með framlagningu frumvarpa.

Í september á liðnu ári lagði ég fram frumvarp um lækkun erfðafjárskatts með því að innleiða þrepaskipt skatthlutfall þannig að þrepin verði tvö, 5% og 10%. Með breytingunni hefði verið stígið skref í þá átt að færa álagninguna til þess sem hún var fyrir þau efnahagslegu áföll sem fylgdu í kjölfar á falli viðskiptabankanna. Allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins stóðu að frumvarpinu.

Viðbrögðin við frumvarpinu sýndu hve ranglátur erfðafjárskatturinn er í huga margra enda kemur hann fyrst og síðast niður á venjulegum Íslendingum – millistéttinni. Erfðafjárskattur er ekki annað en skattur á tilfærslu fjármagns og verðmæta á milli kynslóða.

Það voru sár vonbrigði að frumvarpið skyldi ekki ná fram að ganga ekki síst vegna andstöðu þeirra sem við sjálfstæðismenn eigum samstarf við í ríkisstjórn. Ég geri mér grein fyrir að margir urðu fyrir vonbrigðum, enda um réttlætismál að ræða sem ekki fékk framgang. Þótt þessi tilraun hafi ekki tekist verður ekki gefist upp. Frumvarpið verður lagt fram að nýju á komandi vetri með breytingum m.a. er varðar frítekjumark, þannig að hver og einn erfingi njóti frítekjumarks.

Svipaða sögu er að segja af frumvarpi um fulla endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu iðnaðarmanna á byggingarstað íbúðarhúsnæðis. Frumvarpið var lagt fram í október en komst aldrei á dagskrá þingsins, aldrei til nefndar og þar með var ekki hægt að óska umsagna hagsmunaaðila. Með samþykkt frumvarpsins hefði byggingarkostnaður lækkað um allt að 3%. En það er ekki hægt að gefast upp.

Einnig má benda á frumvarp um skattalega meðferð íbúðarhúsnæðis og að sömu reglur gildi um frístundahús. Með samþykkt frumvarpsins er m.a. komið í veg fyrir að eldri borgarar lendi í skattalegum ógöngum og refsingum hjá almannatryggingum þegar þeir selja sumarhús sem þeir hafa átt jafnvel í áratugi. Frumvarpið fékk ekki framgang frekar en frumvarp um að félög sem eingöngu eru rekin til almannaheilla séu undanskilin fjármagnstekjuskatti.

Listinn er lengri. Ég var meðflutningsmaður að frumvarpi um endurgreiðslu virðisaukaskatts til félagasamtaka til almannaheilla vegna mannvirkjagerðar og annarra framkvæmda. Breyting á lyfjalögum sem hefði aukið frelsi þannig að hægt verði að selja ákveðin lausasölulyf í almennri verslun náði ekki til nefndar. Sömu sögu er að segja um afnám stimpilgjalda af skipum yfir fimm brúttótonnum, sem eru einu atvinnutækin sem bera slík gjöld. Jafnræðisfrumvarpið féll í grýttan jarðveg í þingsal. Tilraun til að auðvelda kynslóðaskipti í landbúnaði og öðrum atvinnurekstri fékk sömu örlög. Með stuðningi annarra stjórnarþingmanna lögðum við Haraldur Benediktsson fram frumvarp um breytingar á lögum um lax- og silungsveiði sem hefði komið í veg fyrir að sami aðili eða tengdir aðilar geti með uppkaupum á lögbýlum komist yfir stærri hluta atkvæðisréttar í veiðifélagi en 30%. Ekki var gefið tækifæri til að mæla fyrir frumvarpinu.

Árangur þrátt fyrir mótbyr

Mér og félögum mínum hefur orðið lítið ágengt í að skera upp kerfið. Eftirlitskerfið lifir góðu lífi og þjónar að því er virðist á stundum fremur sjálfu sér en þeim sem því er ætlað – neytendum og fyrirtækjum.

Á hverju einasta ári hafa framlög ríkissjóðs til heilbrigðiskerfisins verið aukin en engu að síður nær það ekki að uppfylla skyldur sínar við okkur öll sem erum sjúkratryggð. Verst er að mér hefur mistekist að koma því til leiðar að fjármunir séu nýttir með eins hagkvæmum hætti og kostur er. Ríkisrekstrarsinnar hafa haft yfirhöndina. Afleiðingin er verri þjónusta og dýrari. Þannig má lengi telja.

Einkareknir fjölmiðlar berjast flestir í bökkum en á sama tíma blómstrar ríkisrekinn fjölmiðill. Og mér hefur lítið sem ekkert orðið ágengt í áralangri baráttunni gegn opinberum hlutafélögum sem eru nær ósnertanleg fyrirbæri sem leggja til atlögu við einkaframtakið þegar og ef það hentar.

En þrátt fyrir að það blási í mörgu á móti borgaralegum öflum – sjálfstæðisstefnunni – hefur náðst árangur á undanförnum árum en Sjálfstæðisflokkurinn hefur setið í ríkisstjórn frá 2013. Staða ríkissjóðs er gjörbreytt og skuldir litlar. Almenn vörugjöld hafa verið felld niður og tryggingagjald lækkað. Milliþrep tekjuskatts einstaklinga fellt niður sem launafólk með millitekjur naut ekki síst góðs af. Fjármagnshöft afnumin og viðskiptaumhverfi landsins komið í eðlilegt alþjóðlegt umhverfi. Erlend staða þjóðarbúsins hefur aldrei verið betri. Verðstöðugleiki hefur ríkt og vextir lækkað. Fátt kemur launafólki betur. Kaupmáttur launa hefur aldrei verið meiri. Framlög til heilbrigðismála, trygginga öryrkja og lífeyris eldri borgara hafa hækkað um tugi milljarða. Framtíðin er björt og í mörgu öfundsverð. Það er hlutverk stjórnmálamanna að vinna að því að tækifæri framtíðarinnar séu nýtt.

Oft er gripið til þeirrar klisju að stjórnmál séu „list hins mögulega“. Jafnvel í þreyttum frösum geta verið sannleikskorn. Winston Churchill hélt því hins vegar fram að í stjórnmálum væri nauðsynlegt að búa yfir hæfileikanum til að segja fyrir um hvað gerist á morgun, í næstu viku, næsta mánuði og á næsta ári. Og að hafa getu í framhaldinu til að útskýra hvers vegna það gerðist ekki. Kaldhæðni eins mesta stjórnmálaleiðtoga sögunnar er ekki marklaus. Ég bý hins vegar ekki yfir miklum spádómsgáfum en hef komist að því að árangur í stjórnmálum snýst ekki aðeins um stefnufestu heldur ekki síður um þolinmæði – að hafa úthald til að halda áfram að vinna að framgangi hugsjóna í þeirri vissu að dropinn holar steininn. Þess vegna heldur baráttan áfram.

Share